SON DAKİKA| 80 yıllık ABD hegemonyasını rafa kaldırıyor, Mekke Paktı İsrail’in güvenlik stratejisini yok ediyor

İngiltere merkezli Middle East Eye'a göre, İran'a karşı yürütülen savaşın bölgesel dengeleri sarsmasının ardından Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan arasında 7 Ağustos'ta Mekke'de imzalanan ortak savunma anlaşması, Orta Doğu'daki Amerikan merkezli güvenlik düzeninin geleceğine ilişkin yeni tartışmaları beraberinde getirdi. Bölgedeki gelişmelerden endişe duyan üç önemli Sünni Müslüman ülkenin savunma alanında yakınlaşması, bazı çevrelerde anlaşmanın NATO'nun 'Sünni' bir versiyonuna dönüşebileceği yorumlarına yol açtı. Ancak Middle East Eye, Mekke Paktı'nın yalnızca İran'a karşı yeni bir ittifak olarak değerlendirilmemesi gerektiğine, anlaşmanın İkinci Dünya Savaşı'nın sona ermesinden bu yana bölgeye hakim olan ABD merkezli güvenlik düzeninin giderek çözülmesine verilen bir yanıt niteliği taşıyabileceğine dikkati çekti. ÜÇ ÜLKE, STRATEJİK BİR YAY OLUŞTURUYOR Middle East Eye'ın değerlendirmesine göre, Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan anlaşmaya birbirini tamamlayan önemli stratejik avantajlarla katılıyor. Suudi Arabistan, sahip olduğu büyük mali rezervlerin yanı sıra Körfez'deki hakim coğrafi konumu ve İslam dünyasındaki dini ağırlığıyla öne çıkıyor. Türkiye ise bölgenin en güçlü konvansiyonel ordularından birine ve son yıllarda önemli ölçüde gelişen bir savunma sanayisine sahip. Pakistan'ın ise anlaşmaya getirdiği en önemli avantajın, savaş tecrübesine sahip büyük ordusu ve Müslüman dünyasının tek nükleer cephaneliğine sahip olması olduğu ifade edildi. Coğrafi açıdan bakıldığında Türkiye İran'ın kuzeybatısında, Pakistan doğusunda, Suudi Arabistan ise Körfez'in karşısında güneybatısında bulunuyor. Bu nedenle üç ülke harita üzerinde İran'ın çevresinde bir yay oluşturuyor. ABD MERKEZLİ GÜVENLİK DÜZENİNİN TEMELLERİ SARSILIYOR Habere göre, Mekke Paktı'nın asıl önemi İran'a karşı yeni bir askeri blok oluşturmasından ziyade, ABD'nin İkinci Dünya Savaşı'nın ardından bölgede kurduğu güvenlik mimarisinin temel varsayımlarının zayıflamasıyla bağlantılı. On yıllar boyunca ABD merkezli bölgesel güvenlik düzeni üç temel varsayıma dayanıyordu. Buna göre ABD, bölgesel müttefiklerinin nihai güvenlik garantörü olmaya devam edecekti. İsrail, karşılaşabileceği her türlü düşman koalisyonuna karşı ezici bir askeri üstünlüğe sahip olacaktı. Arap ve Müslüman ülkeler ise Amerikan üstünlüğüne meydan okuyabilecek bağımsız bir bölgesel güvenlik sistemi kurmalarını engelleyecek şekilde bölünmüş kalacaktı. Ancak Middle East Eye, bu üç varsayımın da artık ciddi biçimde sarsıldığını belirtiyor. SAVAŞ, WASHİNGTON VE TEL AVİV'İN ÜSTÜNLÜĞÜNÜ SORGULATTI Middle East Eye'ın haberine göre, İran'a karşı ABD-İsrail saldırısının temel hedeflerinden biri ezici askeri üstünlüğü ortaya koymaktı. Maddi imkanlar bakımından Washington ve Tel Aviv'in İran karşısındaki üstünlüğü konusunda uzun süredir ciddi bir şüphe bulunmuyordu. ABD ve İsrail; hava gücü, istihbarat, gözetleme, hassas silahlar ve ileri teknoloji alanlarında önemli avantajlara sahipti. Buna rağmen, Trump yönetiminin tekrarlanan tehditlerine karşın İran'da devlet yapısı çökmedi, hükümet devrilmedi ve ülkenin askeri kapasitesi tamamen ortadan kaldırılamadı. Daha da önemlisi, Tahran teslim olmadı ve ABD'nin tasarladığı bölgesel düzene boyun eğmeye zorlanmadı. Middle East Eye, bu gelişmelerin Mekke Paktı'nın İran'a karşı doğrudan bir ittifaktan ziyade, Amerikan öncülüğündeki bölgesel düzenin çözülmesine verilen siyasi ve stratejik bir tepki olarak değerlendirilmesini mümkün kıldığını aktarıyor. TÜRKİYE, BÖLGESEL DÜZENİ ŞEKİLLENDİRME FIRSATI GÖRÜYOR Türkiye açısından anlaşma, son yirmi yılda NATO'dan ayrılmadan stratejik hareket alanını genişletmeye yönelik politikanın yeni bir aşamasına işaret ediyor. Habere göre, Türkiye son yıllarda savunma sanayisini giderek daha önemli bir dış politika aracına dönüştürdü. Ankara'nın siyasi ve askeri etkisi Balkanlar, Kafkaslar, Orta Doğu, Körfez, Afrika ve Orta Asya'ya kadar uzanıyor. Mekke Paktı, Türkiye'ye sahip olduğu askeri ve endüstriyel kapasiteyi siyasi etkiye dönüştürmek için yeni bir alan açıyor. Ancak Ankara'nın hedeflerinin yalnızca silah satışı veya nüfuz alanını genişletmenin ötesine geçebileceği değerlendiriliyor. Türkiye, başkaları tarafından oluşturulan bir bölgesel düzen içerisinde hareket eden bir aktör olmak yerine, bölgesel düzenin şekillenmesinde söz sahibi olan ülkelerden biri olarak kendisini konumlandırmak istiyor. PAKİSTAN, HİNDİSTAN KARŞISINDA DAHA FAZLA AĞIRLIK KAZANABİLİR Middle East Eye'ın değerlendirmesine göre, Mekke Paktı Pakistan açısından da önemli stratejik fırsatlar sunuyor. Uzun süredir Suudi Arabistan'ın mali desteğine ihtiyaç duyan Pakistan, son dönemde askeri teknoloji ve savunma sanayisi alanlarında Türkiye'ye daha fazla yöneliyor. Yeni anlaşmanın İslam dünyasının önemli ülkeleri arasında daha güçlü bir güvenlik iş birliği oluşturması, İslamabad'a Hindistan karşısında daha fazla diplomatik ağırlık kazandırabilir. Aynı zamanda Pakistan'ın Güney Asya'nın ötesinde daha geniş bir siyasi ve stratejik rol üstlenmesinin önünü açabilir. ANLAŞMANIN İSRAİL AÇISINDAN SONUÇLARI DAHA BÜYÜK OLABİLİR Habere göre, Mekke Paktı ve etrafında şekillenebilecek daha geniş güvenlik sistemi doğrudan İran'ı hedeflemese bile, gelişmeden en fazla endişe duyması gereken taraf İsrail olabilir. Pakistan, İsrail'i hiçbir zaman tanımadı. Türkiye'nin İsrail ile ilişkileri ise özellikle son dönemde giderek daha tartışmalı hale geldi. Suudi Arabistan'ın ise 7 Ekim 2023 öncesinde İsrail ile normalleşmeye yakın görünen politikası, Gazze'deki savaş ve İsrail'in saldırıları sonrasında önemli ölçüde değişti. Middle East Eye, bu ülkeler arasındaki yakınlaşmanın İsrail'in onlarca yıldır bölgedeki rakipleriyle ayrı ayrı mücadele etmek, bazı Arap ülkeleriyle normalleşmek ve diğerlerine karşı askeri güç kullanmak için dayandığı bölgesel bölünmeleri değiştirebileceğine dikkat çekiyor. MEKKE PAKTI YENİ BİR BÖLGESEL MİMARİNİN BAŞLANGICI OLABİLİR Middle East Eye'ın analizine göre, Mekke'de imzalanan anlaşmanın önemi yalnızca üç ülkenin ortak savunma kapasitesini artırmasından kaynaklanmıyor. Pakt, ABD'nin bölgedeki güvenlik düzeninin sorgulanmaya başladığı ve bölgesel aktörlerin kendi güvenlik mimarilerini oluşturma arayışlarının güçlendiği bir döneme denk geliyor. Bu nedenle Mekke Paktı, İran'a karşı kurulmuş yeni bir askeri ittifaktan ziyade, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan'ın kendi askeri, ekonomik ve siyasi kapasitelerini bir araya getirerek bölgesel düzenin şekillenmesinde daha fazla söz sahibi olma arayışının göstergesi olarak değerlendirilebilir. Böyle bir yapılanmanın kalıcı hale gelmesi durumunda, bölgedeki güç dengeleri yalnızca İran açısından değil, ABD ve İsrail'in onlarca yıldır dayandığı güvenlik mimarisi açısından da önemli bir dönüşüm yaşayabilir.