Dağın zirvesine köy kurdular: Konuştukları dili dünyada kimse bilmiyor

Azerbaycan'ın Guba kentinde 57 kilometre uzaklıkta, Büyük Kafkas Dağları'nın ortasında yer alan Khinalig köyü, deniz seviyesinden 2 bin metre yükseksikle bulunan konumu ile ülkenin en yüksek yerleşim yerleri arasında yer alıyor. Yüzyıllardır dış dünyadan izole bir şekilde varlığını devam ettiren köy, kendine özgü toplumsal yapısı, geleneksel hayvancılık rotaları ve dikey mimarisiyle dikkat çekiyor. EVLER ÜST ÜSTE İNŞA EDİLMİŞ Khinalig'de arazi şartlarının dik olması nedeniyle konutlar dağ yamaçlarına dikey bir şekilde inşa edildi. Yan yana düz alanların bulunmadığı köyde, alttaki evin düz çatısı doğrudan üstteki evin avlusu veya geçiş yolu olarak kullanılıyor. Bu kentsel tasarım, dışarıdan bakıldığında dağ üzerinde kesintisiz bir yapı kütlesi görüntüsü oluşturuyor. KULLANDIKLARI DİLİ DÜNYADA BİLEN YOK Tarihi yaklaşık 5 bin yıl öncesine dayanan köy sakinlerinin, Kafkas Arnavutluğu'nun eski kabile soyundan geldiği değerlendiriliyor. Yüzyıllardır süren coğrafi izolasyon sayesinde kültürel yapısını koruyan köyde, dünyada başka hiçbir yerde konuşulmayan ve yerel halk tarafından 'Ketsh' olarak isimlendirilen Khinalig dili kullanılıyor. 200 KİLOMETRELİK GÖÇ YOLU 2023 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dahil edilen alan, sadece yerleşim bölgesini değil, 200 kilometrelik 'Köy Yolu' adı verilen yayla rotını da kapsıyor. Köylüler, yüzyıllardır sürdürdükleri geleneksel hayvancılık faaliyeti kapsamında Kafkas Dağları ile Azerbaycan'ın orta ovaları arasında mevsimsel olarak sürülerini hareket ettiriyor. TOPLU TAŞIMA HİZMETİ YOK Köyde düzenli bir toplu taşıma hizmeti bulunmuyor. Ulaşım sadece zorlu dağ koşullarına uygun arazi araçlarıyla sağlanabiliyor. Otel veya restoran zincirinin de bulunmadığı Khinalig'de turistik konaklama ve yemek ihtiyaçları, yerel ailelerin işlettiği geleneksel ev pansiyonları aracılığıyla karşılanıyor. DEV BİR ÇUKURUN İÇİNE KÖY KURDULAR! ULAŞMAK İÇİN UÇURUM KENARINDA SAATLERCE YÜRÜMEK GEREKİYOR: YOL YOK AMA İNTERNET VAR! Shibing dağlarının derinliklerinde yer alan bu köy, coğrafya literatüründe 'tiankeng' adı verilen, devasa ve çok derin bir doğal çukurun tam içinde bulunuyor. Çevresini saran dik kaya duvarları, köyü dış dünyadan ayıran dev bir kale duvarı gibi çalışıyor. DEV BİR DOĞAL ÇUKURUN İÇİNDEKİ GİZLİ DÜNYA Dağların tepesinden bakıldığında bölge sadece derin bir yeryüzü yarığı gibi duruyor. AŞAĞIDA AYRI BİR YAŞAM VAR Ancak o korkutucu uçurumdan aşağıya inildiğinde, ahşap evler, küçük tapınaklar, yeşil tarlalar ve berrak su kaynakları ortaya çıkıyor. Yüzyıllardır bu dik yamaçlar köy halkını hem korumuş hem de dünyadan izole etmiş. KÖYE GİTMEK İSTEYEN ARABASINI DAĞDA BIRAKIYOR! Bu gizemli yerleşime ulaşmak tam anlamıyla bir cesaret testi gerektiriyor. Köyü merak edenlerin ya da orada yaşayanların araçla içeri girmesi kesinlikle imkansız. Sürücüler araçlarını dev çukurun kenarında bırakmak zorunda. Ardından, uçurumun dik yamacına oyulmuş tahta ve kaya geçitlerden oluşan, daracık bir patikada 1 saatlik yürüyüş başlıyor. Yürüdüğünüz yolun hemen altında 100 metrelik devasa bir uçurum uzanıyor. Güvenlik için bazı noktalara kablolar çekilmiş olsa da yol sürekli nemli, kaygan ve zorlu. Yağmur yağdığında taşlar adeta buz pistine dönüyor. Bu yüzden köyde motorlu hiçbir araç yok; tüm erzaklar, odunlar ve günlük ihtiyaçlar sadece atların sırtında taşınıyor. EN BÜYÜK ÇELİŞKİ: YOL YOK AMA İNTERNET VAR! Köyün dünyayı hayrete düşüren ve ezber bozan en dikkat çekici tarafı ise modern altyapı ile geleneksel yaşamın yan yana durması. Tek bir tekerleğin bile dönemediği bu uçurum dibindeki köyde elektrik hattı kesintisiz çalışıyor. Dahası, köylüler dünyanın en izole hayatını yaşarken yüksek hızlı internet erişimine sahipler! GENÇLER GİDİYOR, YAŞAM YAVAŞLIYOR Köyde kalan az sayıdaki nüfus, geçimini tamamen geleneksel tarım ve hayvancılıkla sağlıyor. Evlerin bahçelerinde tavuklar, domuzlar, inekler ve tabii ki köyün eli ayağı olan atlar besleniyor. Ancak modern dünyanın cazibesi burayı da vurmuş durumda; genç nüfusun büyük kısmı internet üzerinden dünyayı görüp şehirlere göç ettiği için, o zorlu coğrafyadaki dikili tarlaların birçoğu artık boş kalmış durumda. Köy, internetin hızı ile atların yavaşlığı arasında zamana direnmeye devam ediyor. GENİŞLİK SADECE 30 METRE! DÜNYANIN EN DAR ŞEHRİNDE ULAŞIM YERALTINDAN İLERLİYOR… Wumeng Dağları arasında yer alan dar vadide konumlanan Yanjin Country, şehrin ortasından geçen Guan Nehri, yerleşimi doğu ve batı olarak iki şerit halinde ayırmasıyla oluşuyor. Bir zamanlar Çin'de nispeten bilinmeyen bir şehir olan Yanjin, kompakt yapısı ve geniş dağ manzaralarıyla izleyicilerin ilgisini çekerek sosyal medyada popülerlik kazanıyor. Yanjin'e yapılan bir gezi, binaların kazıklar üzerine inşa edildiği ve suyun engelsiz manzarasının nadir değil, norm olduğu bir şehri ortaya koyuyor. Aslında, Yanjin büyüdükçe, nehir boyunca daha fazla ev ve yapı inşa ediliyor ve şu anda toplam beş kilometre uzunluğunda bir alana ev sahipliği yapıyor. Nehir kenarına paralel olarak uzanan yollar ve yapılar, dağ yamaçlarına tutunmuş şekilde inşa edilmeleri ile dikkat çekiyor. Karşılıklı konumlanan binalar arasında bulunan mesafe, bazı sokaklarda neredeyse el uzatılacak kadar kısa. En dar yerinde yalnızca 30 metre genişliğinde olan Yunnan şehrinin en geniş yeri ise 300 metre olarak biliniyor. Sınırlı alana rağmen yaklaşık 400 bini aşan nüfusa sahip olan bu şehirde yaşam yoğun bir şekilde sürdürülüyor. Yerel halk, dışarıdan bakıldığında sıkışık görünen kent düzenine rağmen yaşam alanlarının işlevsel olduğunu vurguluyor. Kentin planı, yatay genişleme imkanı sunmadığından dolayı yüksek katlı yapılarla şekilleniyor. Sel riskine karşı olarak yapılan bu yapı tarzı, alan tasarrufu da sağlıyor. Fenghuang gibi bölgelerde görülen ahşap örneklerden farklı olarak, Yanjin'deki ayaklı evler betonarme malzemeyle inşa edilmiş. ULAŞIM YER ALTINDAN İLERLİYOR Şehirden geçen Neikun Demiryolu, yerleşimin altından yaklaşık 1800 metre boyunca tünelle ilerliyor. Yanjin No. 1 Tüneli adı verilen bu hat, kent içindeki ulaşımı kolaylaştıran nadir altyapı unsurlarından sayılıyor. Yavaş bir şekilde ilerleyen yeşil trenler, uçurum kenarındaki Yanjin North İstasyonu'nda durarak yolcularını indiriyor. Hat üzerindeki tren seferleri, otobüs ücretlerine yakın fiyatlarla bölge halkına hizmet veriyor. SİCHUAN İLE YUNNAN ARASINDAKİ GEÇİŞ NOKTALARINDAN BİRİ Antik Güney İpek Yolu üzerinde yer alan bölge, geçmişte 'Sichuan-Yunnan Kapısı' adıyla anılmıştı. Qin Hanedanı döneminde inşa edilen Wuchi Yolu, merkezi Çin ile Yunnan arasındaki en eski resmi güzergahlardan biri sayılıyor. Günümüze kadar ulaşan bu 300 metrelik bölüm, tarihsel önemini koruyor. Bölgede Han Hanedanlığı mezarlığı, Bo halkına ait uçurum tabutları ve Dousha Geçidi gibi birçok arkeolojik kalıntı da bulunuyor. Şehrin bu zorlu topoğrafyası, yaz aylarında sel ve heyelan riskini de beraberinde getiriyor. Şehirde riskleri azaltmak ve nüfus baskısını hafifletmek amacıyla ise, 2015 yılında Guan Nehri'nin batı yakasında Shuitian Yeni Yerleşim Alanı kuruldu. SINIRLI YAŞAM ALANIYLA ŞAŞIRTAN BİR DİĞER YER DE ALASKA'DA YER ALIYOR! ABD'nin Alaska eyaletinde yer alan Whittier kasabası da, dünyada eşi benzeri az bulunan yaşam tarzıyla dikkat çekiyor. Anchorage'a yaklaşık 100 kilometre uzaklıkta bulunan Whittier, hem doğasıyla hem de sıra dışı yapısıyla şaşkınlık yaratıyor. Kasabaya ulaşım yalnızca bir tünel üzerinden sağlanıyor. Dağın içinden geçen ve yaklaşık 4 kilometre uzunluğundaki tünel, gece saatlerinde kapanıyor. Bu da Whittier'ın, sabaha kadar dış dünyayla tamamen bağlantısının kesilmesi anlamına geliyor. Kasaba sakinlerinden Lee Shuford, bu durumu 'Başta ürkütücü geliyor. Acil bir durumda tünelden çıkamamak insanı düşündürüyor ama zamanla alışıyorsunuz' sözleriyle anlatıyor. KASABANIN TAMAMI TEK BİNADA YAŞIYOR Whittier'ı asıl sıra dışı kılan ise kasaba nüfusunun büyük bölümünün tek bir binada yaşaması. Resmi adıyla Begich Towers, kasabadaki neredeyse tek konut alanı. Whittier Belediye Başkanı Dave Dickason ve eşi Anna da bu binada yaşayanlardan. Begich Towers'ın içinde bir kasaba için gerekli neredeyse her şey mevcut: Market, postane, noter ve hatta okul… Tüm bu alanlara yalnızca asansörle ulaşmak mümkün. 'Büyük şehirlerin sunduğu imkanlara ihtiyacımız yok' diyen Belediye Başkanı Dickason, küçük bir topluluk olmanın insanları birbirine daha çok yaklaştırdığını vurguluyor. HERKES BİRBİRİNİ TANIYOR Yaklaşık 300 kişinin yıl boyunca yaşadığı Whittier'da sosyal hayat sınırlı. Özellikle gençler için seçenekler oldukça az. 'BURADA HER ŞEY VAR' Kasabada büyüyen ve eğitimini tamamladıktan sonra geri dönen Victor Shen ise bunun en büyük yanılgı olduğunu söylüyor: 'İnsanların bir toplulukta değer verdiği her şey burada var. Bu yüzden burası bizim için ev.' Kasabada bir okul da bulunuyor. Binaya tünelle bağlanan okulda, 3 ila 18 yaş arasında yaklaşık 50 öğrenci eğitim görüyor. Öğretmen Lindsey Erk, 'Burada hiçbir çocuk gözden kaçamaz. Herkes görülür ve bu çok kıymetli' diyor. Whittier, dışarıdan bakıldığında Alaska'nın en tuhaf kasabalarından biri gibi görünse de, sakinlerine göre burası doğanın ortasında kurulmuş, dayanışma üzerine kurulu benzersiz bir yaşam alanı.