SON DAKİKA| İran’dan çıkışın yeni formülü! Büyük çıkmazın anahtarı olabilir

Habere göre, Washington'un İran'a yönelik askeri ve diplomatik stratejisi beklenen sonucu vermedi. Artan ekonomik ve siyasi maliyetler nedeniyle uzmanlar, Hürmüz Boğazı'nın ortak yönetimi ve denizcilik hizmetleri modeli üzerinden yeni bir diplomatik sürecin başlatılmasının çıkış yolu olabileceğini savunuyor. WASHİNGTON YÖNETİMİ HER İKİ CEPHEDE SONUÇ ALAMADI CNN'e göre, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a yönelik hava saldırıları Tahran'ı yeniden müzakere masasına döndürmeye yetmedi. Trump'ın Ortadoğu'ya tarihi bir barış getireceğini söylediği diplomatik girişimler de mutabakat zaptının çökmesiyle başarısız oldu. ABD merkezli Defense Priorities düşünce kuruluşunun Asya İlişkileri Direktörü Lyle Goldstein, mevcut tabloyu 'Gerçekten zor bir durumdayız' sözleriyle değerlendirdi. SAVAŞIN EKONOMİK FATURASI KÜRESEL ÖLÇEKTE BÜYÜYOR Habere göre İran savaşının etkileri yalnızca çatışmanın taraflarıyla sınırlı kalmıyor. Ortadoğu ve Avrupa'da siyasi ve ekonomik baskılar giderek artarken, dış aktörler üzerinde diplomatik çözüm arayışlarını hızlandırma yönünde baskı oluşuyor. Haberde, Hürmüz Boğazı'nın uzun süre sivil gemilere kapalı kalması halinde küresel petrol stoklarının azalabileceği, dizel ve gübre gibi petrol türevlerinin fiyatlarının yükselebileceği ve Avrupa'nın kış aylarında sıvılaştırılmış doğal gaz sıkıntısıyla karşı karşıya kalabileceği belirtiliyor. Körfez ülkelerinin turizm ve yatırım merkezi olma hedeflerinin de savaş nedeniyle ciddi darbe aldığı ifade ediliyor. TRUMP İÇ SİYASETTE DE BASKI ALTINDA CNN'e göre savaş, Trump'ın ikinci başkanlık dönemini belirleyebilecek önemli risklerden biri haline geldi. Çarşamba günü yayımlanan CNN/SSRS anketine göre İran politikası ve benzin fiyatlarına yönelik kamuoyu desteği yüzde 30'un altında kaldı. Haberde bu tablonun Kasım ayında yapılacak ara seçimlerde Cumhuriyetçiler açısından ciddi siyasi sonuçlar doğurabileceği ve Trump'ın seçmenlere verdiği hayat pahalılığını azaltma sözünü zora sokabileceği ifade edildi. DİPLOMATİK UZLAŞI HALA MÜMKÜN ABD merkezli CNN'e göre birçok uzman, çatışmaları azaltacak ve İran'ın nükleer programı gibi temel sorunlarda yeniden müzakerelerin önünü açabilecek bir uzlaşı çerçevesinin hâlâ oluşturulabileceğini düşünüyor. Bu senaryoda ABD'nin Hürmüz Boğazı konusunda stratejik yenilgi yaşadığı görüntüsünden kaçınabileceği, İran'ın ise savaşın ardından elindeki en önemli kazanımı koruduğunu savunabileceği değerlendiriliyor. Ancak haberde, bu noktaya ulaşabilmek için boğazın gelecekte nasıl yönetileceğine ilişkin kapsamlı bir plan hazırlanması ve sivil deniz trafiğinin güvenliğinin sağlanması amacıyla uluslararası aktörlerin devreye girmesinin gerekebileceği vurgulanıyor. HÜRMÜZ BOĞAZI'NIN ORTAK YÖNETİMİ ÖNERİSİ GÜNDEMDE Habere göre diplomatik çıkış yollarından biri, İran dahil Körfez ülkelerinin Hürmüz Boğazı'nı ortak şekilde yönetmesi ve denizcilik hizmetlerini uluslararası bir yapı altında yürütmesi fikri olarak öne çıkıyor. Haberde, daha önce iptal edilen mutabakat zaptında İran ve Umman'ın diğer Körfez ülkeleriyle birlikte Hürmüz Boğazı'nın gelecekteki yönetimi ve denizcilik hizmetlerini belirlemek üzere görüşmelere başlamasının öngörüldüğü hatırlatılıyor. 'GEÇİŞ ÜCRETİ' YERİNE DENİZCİLİK HİZMETİ MODELİ CNN'e göre Umman, İran'ın desteklediği petrol tankerlerinden doğrudan geçiş ücreti alınması fikrine uluslararası hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle karşı çıkıyor. Bunun yerine boğazdaki denizcilik hizmetleri karşılığında ücret alınmasını öngören bir uzlaşı modeli üzerinde duruluyor. Londra merkezli Bourse and Bazaar Foundation tarafından yayımlanan analizde ise 'Hürmüz Boğazı ücreti' modeli inceleniyor. Öneriye göre ücret gemilerin geçişinden değil, Körfez kıyısındaki ülkelerin boğazın yönetimine katkı sunmasından kaynaklanacak. Modelin örneği olarak Singapur, Endonezya ve Malezya'nın birlikte yönettiği Malakka Boğazı gösteriliyor. AVRUPA'NIN DESTEĞİ ZAYIFLADI Defense Priorities uzmanı Goldstein, Trump'ın seçeneklerinin giderek azaldığını ve tüm dezavantajlarına rağmen bir uzlaşmanın kaçınılmaz hale gelebileceğini söyledi. CNN'e göre geçmişte birçok ABD başkanı İran konusunda Avrupalı müttefiklerinden daha güçlü diplomatik destek arardı. Ancak Trump'ın gümrük vergileri ve sert söylemleri nedeniyle transatlantik ilişkilerin zarar görmesi, Avrupalı liderlerin Washington'a destek verme isteğini azalttı. Haberde ayrıca Avrupa ülkelerinin Hürmüz Boğazı'na mayın temizleme unsurları göndermeyi ancak çatışmaların tamamen sona ermesi şartına bağladığı belirtiliyor. İRAN TEMKİNLİ ANCAK KAPIYI TAMAMEN KAPATMIYOR Londra merkezli düşünce kuruluşu Bourse and Bazaar'ın yazarı Esfandyar Batmanghelidj, Tahran'daki temaslarının Umman'ın önerisinin tamamen reddedilmediğini gösterdiğini söyledi. Ancak İran'ın ABD'nin gerilimi artırmaya devam ettiği bir dönemde Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü gevşetmek istemediğini belirten Batmanghelidj, İran'ın uzun vadede boğazın normalleşmesine izin verebileceğini ancak bunu büyük ihtimalle bölgesel bir çerçevede gerçekleştireceğini ifade etti. Uzman, İran'ın bunu ancak ABD'nin geçmişteki politikalarından ders çıkardığına kanaat getirmesi halinde kabul edebileceğini dile getirdi. BÖLGESEL MALİYET DAHA DA BÜYÜYECEK ABD merkezli CNN'e göre Umman başta olmak üzere diğer Körfez ülkeleri ile Avrupa devletleri de Trump yönetiminin savaşı sona erdirememesinin ekonomik ve siyasi maliyetini ağır şekilde hissediyor. Haberde, Washington ile Tahran'ın kısa sürede bu karşılıklı tırmanan krizden çıkamaması halinde, bölgedeki ve uluslararası aktörlerin diplomatik çözüm üretmek için daha aktif rol üstlenmek zorunda kalabileceği değerlendirmesine yer veriliyor.