Büyük cezadan kaçtı eyaletlerle anlaştı: Meta 16 milyar dolar ödemeyi kabul etti!

ABD'de çocukların gizliliğini ve güvenliğini hiçe saydığı, sosyal medya platformlarını gençleri bağımlı hale getirecek şekilde tasarladığı iddiasıyla yargılanan Meta, mahkemede karar çıkmasını beklemeden eyaletlerle uzlaşmaya vardı. Teknoloji devinin, açılan davaları kapatmak için 16,68 milyar dolara kadar ödeme yapmayı kabul ettiği bildirildi. Meta'nın karşı karşıya kaldığı dava, yalnızca devasa bir para cezasını değil, Facebook ve Instagram'ın çocuklar ve gençler üzerindeki etkisini de yeniden tartışmaya açtı. Şirketin, platformlarını kullanıcıları mümkün olduğunca uzun süre ekran başında tutacak şekilde tasarladığı, gençlerin ruh sağlığına zarar verdiği ve çocukların kişisel verilerini hukuka aykırı şekilde topladığı öne sürüldü. Mahkeme belgelerine göre Meta, milyarlarca dolarlık uzlaşmaya rağmen kendisine yöneltilen suçlamaları ve herhangi bir hukuki sorumluluğu kabul etmedi. Ancak karar çıkmadan gelen dev ödeme anlaşması, teknoloji devinin ağır suçlamalarla karşı karşıya kaldığı davayı mahkeme salonundan çıkarıp milyarlarca dolarlık bir pazarlıkla kapattığı yorumlarını da beraberinde getirdi. 16,68 MİLYAR DOLARLIK DEV UZLAŞMA Meta, ABD genelinde eyaletler tarafından açılan çocuk güvenliği ve tüketicinin korunmasına yönelik davalarda uzlaşmaya vararak azami 16,68 milyar dolar ödeme yapmayı kabul etti. Anlaşmanın, Meta'nın Facebook ve Instagram gibi platformlarını çocukları ve gençleri bağımlı hale getirecek şekilde tasarladığı iddialarıyla açılan davaları kapsadığı belirtildi. Şirket ayrıca genç kullanıcıların ruh sağlığını olumsuz etkilediği ve çocukların kişisel verilerini hukuka aykırı biçimde topladığı suçlamalarıyla da karşı karşıyaydı. Uzlaşmayla birlikte federal ve eyalet mahkemelerinde Meta'ya karşı açılan eyalet davalarının çözüme kavuşturulacağı ifade edildi. 200 MİLYAR DOLARLIK CEZA TEHLİKESİ VARDI Meta hakkında açılan davalarda şirketin karşı karşıya kalabileceği cezanın yaklaşık 200 milyar dolara kadar çıkabileceği gündeme gelmişti. Teknoloji devinin, böylesine büyük bir riskle karşı karşıyayken mahkeme kararı çıkmadan uzlaşmaya yönelmesi dikkat çekti. Başlangıçta mahkeme salonunda uzun sürecek bir hesaplaşma yaşanması beklenirken, milyarlarca dolarlık anlaşmayla davanın önemli bir bölümü karar aşamasına gelmeden kapatılmış oldu. Ancak uzlaşma yalnızca Meta'nın kasasından çıkacak para nedeniyle tarihi değil. Şirket, Facebook ve Instagram başta olmak üzere platformlarında çocuklar ve gençler için kapsamlı değişiklikler yapmayı da kabul etti. GENÇLERE GECE ENGELİ VE KULLANIM SINIRI Anlaşmaya göre Meta, genç kullanıcılar için sosyal medya platformlarında varsayılan günlük kullanım sınırları getirecek. Şirket ayrıca belirli gece saatlerinde genç kullanıcıların platformlara erişimini sınırlandıracak. Çocukların yaş sınırlaması bulunan içeriklere erişmesini engellemek amacıyla yaş doğrulama sistemleri de güçlendirilecek. Ebeveynler ve vasilerin çocuklarını çevrim içi ortamda daha etkin şekilde koruyabilmesi için yeni araçlar geliştirilmesi de anlaşmanın maddeleri arasında yer aldı. Uzlaşma kapsamında Meta'nın yalnızca California eyaletine 2,20 milyar dolar ödeme yapacağı da mahkeme belgelerine yansıdı. INSTAGRAM PATRONUNDAN İTİRAF GİBİ AÇIKLAMA Davanın en dikkat çeken anlarından biri ise Instagram CEO'su Adam Mosseri'nin ifadesi oldu. Mosseri, genç kullanıcılar için hayata geçirilen yeni güvenlik araçlarını kamuoyuna tanıttığını ancak bu sistemlerin ilk testlerde beklenenden çok daha az kullanıldığına dair düşük benimsenme oranlarını açıklamadığını kabul etti. Duruşmalarda ifade veren diğer tanıklar ise Meta'nın söz konusu güvenlik araçlarının etkili olmadığını bildiğini ifade etti. Bazı tanıkların ifadelerinde ise bu araçların adeta 'başarısız olacak şekilde tasarlandığı' belirtildi. ZUCKERBERG'İN İFADE VERMESİ BEKLENİYORDU Davada Meta'nın kurucusu ve CEO'su Mark Zuckerberg'in de ilerleyen günlerde ifade vermesi bekleniyordu. META'NIN KARŞI KARŞIYA OLDUĞU SUÇLAMALAR Meta, gençlerin ruh sağlığını olumsuz etkilemek ve sosyal medya platformlarını çocukları bağımlı hale getirecek şekilde tasarlamakla suçlanıyor. Şirket, gençleri kendi maddi gelirini artırmak için kullanmakla itham ediliyor. Dava dosyasında, 13 yaş altındaki çocukların verilerinin, velilerinin bilgisi dışında toplandığı belirtildi. Meta, çocukları ve gençleri platformlarda daha uzun süre tutmak için bağımlılık yaratabilecek tasarım ve algoritmalar kullanmakla suçlanıyor. Davada, beğeni sayılarının özellikle genç kullanıcılar arasında sosyal karşılaştırmayı artırdığı savunuluyor. İŞTE META'DAN TALEP EDİLENLER Dava kapsamında Meta'dan talep edilenler şunlardı: Genç kullanıcılar için ebeveyn doğrulaması getirilmesi Dopamini manipüle eden öneri algoritmalarının değiştirilmesi Görünüşü değiştiren fotoğraf filtrelerinin kaldırılması Videoların otomatik oynatılmasına son verilmesi Kullanıcıların birden fazla hesap oluşturmasının engellenmesi Stories gibi kaybolan içerik formatlarının kaldırılması Genç kullanıcılar için beğeni sayılarına son verilmesi DAVANIN 8 HAFTA SÜRMESİ BEKLENİYORDU Dava geçtiğimiz günlerde California eyaletinde başladı. Amerikan basınına göre, Meta'ya dava açan 29 eyaletten California, Colorado, Kentucky ve New Jersey, duruşmada davacı taraf olarak yer aldı. 2023'ten beri süren ve bugün itibarıyla jüri dinlemesine geçilecek olan duruşmada kararın 8 hafta sonra açıklanması bekleniyordu. META'DAN MAĞDUR ÇOCUK SAYISI ARTIYOR Duruşmanın başladığı gün adliye önünde toplanan aileler ve çocuk güvenliği savunucuları, sosyal medyayla bağlantılı olduğunu söyledikleri olaylarda yaşamını yitiren çocukların ve genç yetişkinlerin isimlerinin yazılı olduğu uzun bir pankart açtı. Pankartta 600 çocuğun ismi yazılıydı. İsimler arasında siber zorbalık, cinsel şantaj, uyuşturucu satıcılarıyla sosyal medya üzerinden temas ve intiharla sonuçlanan olaylarla ilişkilendirilen çocuklar bulunuyor. Pankartı hazırlayan ailelerden biri, yalnızca mart ayından bu yana listeye 39 yeni isim eklediklerini söyledi. Ancak listedeki her ölümün Meta platformlarından kaynaklandığı mahkeme tarafından ayrı ayrı tespit edilmiş değil. AVRUPA DA META'YA KARŞI HAREKETE GEÇTİ Dünya, ABD'deki tarihi Meta davasına odaklanmışken Avrupa ülkelerinde de çocukları ve gençleri sosyal ağlarda korumak için sesler yükseliyor. Avrupa Komisyonu, Facebook ve Instagram'ın çocuklarda bağımlılık yaratabilecek özellikler ve algoritmalar kullanıp kullanmadığını Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamında soruşturuyor. Avrupa'da siyasilerin ve uzmanların sosyal ağlara karşı son zamanlarda en çok ses çıkardığı acı gerçekler şunlar: CİNSEL İÇERİKLER: İnternete bağlanan hemen her çocuk istem dışı olarak aşırı şiddet veya cinsel içeriklerle karşılaşıyor; cihazın elinden alınacağı korkusuyla da bunu aileleriyle paylaşmıyor. SANAL KUMAR: Gençlerin yeni uyuşturucu belası haline dönüşen sanal kumara çare aranıyor. ŞANTAJLAR: Sosyal ağlarda paylaşılan görüntüler yapay zeka ile birleştirilerek deep fake teknolojisi ile şantaj unsuru haline dönüştürülüyor. ÇETELER: Sosyal ağlar üzerinden Avrupa'nın dört bir yanında 13 yaşından itibaren çocuklar çetelerin ağına düşüyor. RADİKAL AKIMLAR: Faşist akımlar ya da radikal sol gibi marjinal örgütler sağlıksız düşünceleri sosyal ağlar üzerinden kolaylıkla çocuklara ulaştırabiliyor. GERÇEKLİK ALGISI: Yapay zeka ve sosyal ağ nedeniyle çocukların gerçeklik algısı altüst oluyor. META GÖZLÜKLERİNE YASAK ÇAĞRISI Almanya merkezli kar amacı gütmeyen HateAid, yapay zekalı gözlüklerinin satışının yasaklanması talebiyle suç duyurusunda bulundu. Euronews'ün haberine göre Meta ve çeşitli gözlük perakendecileri hakkında Almanya'nın İnternet Suçlarıyla Mücadele Merkez Ofisi'ne yasaları ihlal gerekçesiyle başvuru yapıldı. Suç duyurusuna göre normal gözlüklerden ayırt edilemeyen bu gözlükler, gözetim teknolojisini gündelik bir nesne gibi gizleyebilir. Grup, giderek artan ve çoğu zaman kadınları hedef alan dijital şiddeti gerekçe göstererek akıllı gözlüklerin tamamen yasaklanması gerektiğini savunuyor. SIRA YAPAY ZEKAYA DA GELİYOR Yapay zekaya karşı hukuki hareketlilik ise çoktan başladı. Sosyal medya davalarında kullanılan temel tez, şirketlerin çocukların hassasiyetlerini bildiği halde etkileşimi artıran ürünleri piyasaya sürdüğü ve riskleri açıklamadığı yönünde. Benzer suçlamalar yapay zeka sohbet robotlarına yöneltiliyor. Aradaki fark ise önemli. Sosyal medya algoritması çocuğa içerik önerirken, sohbet robotu onunla doğrudan konuşuyor, duygusal bir ilişki görüntüsü verebiliyor ve kriz anında kişiye özel cevaplar üretebiliyor. Yapay zeka şirketlerinin karşılaşacağı sorular daha da ağır olabilir.