Tahran 2 kritik kozunu birden sahaya sürdü: ABD İran’ı sıkıştırmak isterken oyun tersine döndü!

ABD ve İsrail ile aylardır süren savaşın ağır ekonomik ve askeri maliyetlerine rağmen İran, bölgedeki son gelişmeleri kendi lehine çevirmeye başladı. SAVAŞTA DENGELER İRAN LEHİNE DEĞİŞİYOR The New York Times (NYT), İran ve müttefiklerinin Hürmüz Boğazı'nın ardından Kızıldeniz'de de kritik bir koz elde ettiğini, Tahran'ın askeri tırmanmayı diplomatik kazanıma dönüştürmeye çalıştığını yazdı. NYT'nin analizine göre son günlerde Yemen ve Suudi Arabistan çevresinde yaşanan gelişmeler, savaşın ivmesini İran lehine değiştirdi. Tahran'ın önündeki en büyük fırsatlardan biri ise Körfez ülkelerinin, istikrarı yeniden sağlayabilmek için İran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki otoritesini belirli ölçüde tanımak zorunda kalabileceği ihtimali. HÜRMÜZ'DEN KIZILDENİZ'E: İRAN İKİNCİ KOZU ELDE ETTİ İran, savaşın başlamasının ardından küresel petrol ticaretinin en kritik geçiş noktalarından Hürmüz Boğazı'ndaki trafiği büyük ölçüde durdurmuştu. ABD savaş gemilerinin eşlik etmesiyle sınırlı sayıda geminin yeniden geçmeye başlaması ise Tahran'ın buradaki baskı gücünü kısmen azaltmıştı. Ancak İran destekli Husilerin Yemen'de gerçekleştirdiği son harekat tabloyu yeniden değiştirdi. Husiler, Kızıldeniz'in girişindeki Babülmendep Boğazı'nda stratejik konuma sahip Perim Adası'nı ele geçirerek bölgedeki deniz trafiğini tehdit edebilecek yeni bir mevzi kazandı. Eurasia Group kıdemli analisti Gregory Brew, NYT'ye yaptığı değerlendirmede, 'Husilerin Yemen'deki başarısı sarkacı yeniden İran'ın lehine çevirdi' ifadelerini kullandı. Brew'e göre Tahran, yeniden topyekun savaşa dönmeden bölgesel statükoyu kendi lehine değiştirmeyi başardı. SUUDİ ARABİSTAN'IN ALTERNATİF PETROL YOLU BASKI ALTINDA Hürmüz'deki aksama nedeniyle dünyanın en büyük petrol ihracatçısı Suudi Arabistan, ihracatını giderek daha fazla Kızıldeniz güzergahına yöneltmişti. Ancak Husilerin temmuz ayında Suudi gemilerine yönelik abluka ilan etmesi, geçen gemilere ateş açması ve ülkenin petrol tesislerini hedef alması Riyad üzerindeki baskıyı artırdı. Suudi Arabistan'ın petrol ihracatı geçen ay en az 13 yılın en düşük seviyesine gerilerken, ülkenin petrolünü Kızıldeniz limanlarına taşıyan boru hattı da cuma günü Irak topraklarından gerçekleştirilen bir insansız hava aracı (İHA) saldırısının ardından geçici olarak kapatıldı. Saldırıyı kimin gerçekleştirdiği kesinleşmezken ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın 'muhtemelen' saldırının arkasında olduğunu öne sürdü. Yaşanan gelişmeler petrol fiyatlarını da hızla yukarı taşıdı. Ham petrolün varil fiyatı cuma günü kısa süreliğine yaklaşık 110 dolara çıkarak savaş öncesinin yaklaşık yüzde 50 üzerine ulaştı. NYT'ye göre yükselen enerji fiyatları, sonbahardaki seçimlere hazırlanan Trump ve Cumhuriyetçiler açısından İran'ın elindeki önemli baskı araçlarından birine dönüşüyor. KÖRFEZ'DE ABD'NİN GÜVENLİK GARANTİSİ SORGULANIYOR NYT, savaşın bir başka sonucunun Washington'ın Körfez'de onlarca yıldır üstlendiği güvenlik sağlayıcısı rolünün sorgulanmaya başlaması olduğuna dikkat çekti. Şubat ayında ABD ve İsrail'in İran'a karşı başlattığı savaştan bu yana Washington'ın Körfez müttefikleri İran kaynaklı füze ve İHA saldırılarının hedefi oldu. Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman'ın Trump'tan Husilere karşı askeri müdahale talep ettiği, ancak ABD Başkanı'nın buna yanaşmadığı belirtildi. Trump ise Husilerin Washington yönetimine ABD ile doğrudan çatışmak istemedikleri mesajını ilettiğini açıkladı. Bu tablo, İran'ın Hürmüz'de kısmen aşınmaya başlayan baskı kapasitesini başka alanlarda yeniden oluşturmasına imkan sağladı. İRAN ABD SAVAŞ GEMİLERİ ÜZERİNDEKİ BASKIYI ARTIRDI Tahran yalnızca bölgesel müttefikleri üzerinden hareket etmiyor. İran, Basra Körfezi'nde devriye gezen ABD savaş gemilerine yönelik saldırılarını da artırdı. İran'ın üst düzey ulusal güvenlik yetkilisi Muhsin Rızai, ülkesinin bir ABD gemisine karşı ilk kez gemisavar füzesini test ettiğini açıkladı. ABD ordusu ise İran saldırılarına karşılık olarak birkaç İran ham petrol tankerini imha etti. NYT'ye konuşan uzmanlar, İran'ın bu stratejisinin ciddi riskler taşıdığına dikkat çekiyor. Bir İran füzesinin Amerikan savaş gemisine isabet ederek yüksek sayıda can kaybına yol açması, çatışmanın yeniden çok daha geniş çaplı bir savaşa dönüşmesine neden olabilir. ASKERİ KAZANIM DİPLOMATİK KOZA DÖNÜŞEBİLİR İran açısından asıl kritik gelişme ise pazartesi günü gerçekleşmesi planlanan diplomatik temas olabilir. İran ve Umman'ın diğer Basra Körfezi ülkeleriyle Hürmüz Boğazı'nın geleceğini görüşmek üzere bir araya gelmesi bekleniyor. Tahran ve Maskat haftalardır boğazın ortak yönetimine ilişkin bir düzenlemeyi görüşüyor. İran ise olası bir anlaşmanın Hürmüz'ün tamamen yeniden deniz trafiğine açılacağı anlamına gelmeyeceğini vurguluyor. Bahreyn toplantıya katılmayacağını açıklarken diğer Körfez ülkelerinin tutumu henüz netleşmedi. Eski İsrail istihbarat yetkilisi ve İran uzmanı Danny Citrinowicz'e göre görüşme gerçekleşirse, bu durum Körfez ülkelerinin Washington ve ABD'nin bölge politikasına yönelik 'derin hayal kırıklığının' göstergesi olacak. Citrinowicz, Körfez ülkelerinin giderek iki seçenek arasında kaldığını belirtiyor: Bölgeyi istikrarsızlaştıran, ekonomik maliyeti giderek büyüyen ve siyasi çıkış yolu görünmeyen uzun süreli bir çatışmayı sürdürmek ya da istikrar karşılığında İran'ın Hürmüz üzerindeki otoritesini belirli ölçüde kabul etmek. NYT: TAHRAN SAHADAKİ BASKIYI SİYASİ KAZANIMA ÇEVİRMEYE ÇALIŞIYOR NYT'nin analizine göre son gelişmeler, birkaç hafta önce daha zayıf görünen İran'ın yeniden önemli bir pazarlık gücü elde ettiğine işaret ediyor. Husilerin Yemen'de ilerlemesi, Suudi Arabistan'ın petrol ihracatındaki sorunlar, yükselen enerji fiyatları ve Körfez ülkelerinin Washington'a yönelik artan güvensizliği aynı anda Tahran'ın elini güçlendiriyor. İran böylece askeri açıdan çok daha güçlü olan ABD'yi doğrudan yenmek yerine çatışmanın ekonomik ve coğrafi alanını genişleterek Washington'ın savaş maliyetini artırıyor. Tahran'ın önündeki hedef ise bu baskıyı kalıcı bir diplomatik kazanıma çevirmek: Körfez'de ABD öncülüğünde kurulan düzenin aktörlerini, bölgesel istikrar için İran'la anlaşmak ve Tahran'ın Hürmüz üzerindeki ağırlığını kabullenmek zorunda bırakmak. ÇIKMAZA GİREN WASHİNGTON NE YAPACAK? Reuters'a göre ise Husilerin Babülmendep üzerindeki kontrolünü genişletmesi, Trump yönetimini zor bir tercihle karşı karşıya bırakıyor. Washington ya Suudi Arabistan ve müttefiklerine karşı Husileri geri püskürtmek için ABD güçlerini ve sınırlı hava savunma mühimmatını devreye sokacak ya da bölgesel ortaklarının bu mücadeleyi kendilerinin yürütmesine izin verecek. Ancak her iki seçeneğin de ciddi maliyetleri bulunuyor. Husilere karşı doğrudan savaşa girmek, İran'daki çatışmalar nedeniyle zaten zorlanan ABD ordusuna yeni bir yük getirebilir ve Amerikan savaş gemilerini Yemen'den gelebilecek füze saldırılarına açık hale getirebilir. Öte yandan çatışmaya müdahil olmamak Husilerin Babülmendep'i kapatmasına veya enerji ve ticaret akışını ciddi biçimde sekteye uğratmasına izin vererek petrol fiyatlarının ve küresel ticaret üzerindeki baskının daha da artması anlamına gelebilir.