Tüm ezberler değişiyor: Dinozorlar sadece iki saatte mi yok oldu? Everest büyüklüğünde göktaşı…

Purdue Üniversitesi liderliğinde yapılan yeni bir araştırma, 66 milyon yıl önce Dünya'ya çarpan Chicxulub göktaşının hemen ardından yaşananları ortaya çıkardı. Atmosfere yayılan toz bulutunun yarattığı dev fırın etkisi, canlıların ilk iki saat içinde yok olmasına yol açmış olabilir. Her Şey İlk 120 Dakikada Oldu Gezegenimizin en gizemli canlıları olan dinozorların, 66 milyon yıl önce Meksika'nın Yucatán Yarımadası'na düşen dev bir meteorla yok olduğunu hepimiz biliyoruz. Ancak bugüne kadar bu sürecin aylar, hatta yıllar sürdüğüne inanılıyordu. Yeni yapılan jeolojik ve atmosferik modellemeler ise tüm ezberleri değiştirecek nitelikte... Purdue Üniversitesi'nden gezegen bilimci Brandon Johnson liderliğinde yürütülen ve Journal of Geophysical Research: Biogeosciences dergisinde yayımlanan çalışma, dinozorların sonunu getiren felaketin sanılandan çok daha hızlı gerçekleştiğini öne sürüyor. Araştırmaya göre, Everest Dağı büyüklüğündeki o göktaşının dünyaya çarpmasından sonraki ilk iki saat, yeryüzündeki yaşamın büyük kısmının kaderini belirledi. Atmosfer Dev Bir Fırına Dönüştü Dev çarpışmanın ardından buharlaşan kayalar atmosfere devasa bir toz ve kaya buharı bulutu fırlattı. Bu buharın bir kısmı soğuyarak sferül adı verilen minik damlacıklara dönüştü ve gezegene adeta bir göktaşı yağmuru gibi geri yağdı. Yağan bu parçacıklar ile atmosfer arasındaki sürtünme, küresel ölçekte aşırı bir ısı dalgası yaratarak sıcaklığı dakikalar içinde fırın derecesine ulaştırdı. Dünya'yı Saran Toz Tabakası Isıyı İçeride Tuttu 2023 yılında Kuzey Amerika'daki kaya katmanlarında bulunan son derece ince toz tabakalarını inceleyen araştırmacılar, simülasyonları yeniden çalıştırdı. Hesaplamalara göre, atmosfere yayılan bu ince toz tabakası bir battaniye görevi görerek ısıyı hapsetti. Bu durum, yüzeydeki sıcaklığın normal tahminlerin 3.5 katına çıkmasına neden oldu. İlk İki Saatte Küresel Yangınlar Başladı Oluşan devasa ısı dalgası, dünya genelinde kendiliğinden başlayan orman yangınlarını tetikledi. Araştırmanın başyazarı Brandon Johnson, felaketin boyutunu şöyle açıklıyor: 'Temelde ilk bir veya iki saat içinde hemen her şeyin yok olduğu bir senaryodan bahsediyoruz. Bu çalışma, karasal yaşamı mahveden ve kitlesel yok oluşa yol açan ana unsurun doğrudan göktaşı çarpması olduğu fikrini güçlü bir şekilde destekliyor.' Neden Bazı Canlılar Hayatta Kaldı? Aynı toz tabakasının, yangınlar sönüp parçacık yağmuru bittikten sonra Güneş ışığını yıllarca engelleyerek küresel bir kışa neden olduğu da tahmin ediliyor. Ancak bilim insanları, ilk aşamadaki küresel yangınların esas kitlesel kıyımı yaptığı görüşünde. Londra University College'dan paleontolog Alfio Alessandro Chiarenza ise araştırmanın önemini şu sözlerle vurguluyor: 'Canlıların hızlı bir şekilde yanarak mı yoksa onlarca yıl süren bir kıtlık nedeniyle yavaşça mı öldüğünü bilmek, ekosistemlerin felaketlere nasıl tepki verdiğini anlamak açısından kritik. Bu veriler, dinozorlar yok olurken bazı canlıların nasıl hayatta kaldığını tamamen çözmemizi sağlayabilir.' Denizlerde Yok Oluş Daha Yavaş Oldu Araştırmaya göre okyanuslardaki canlılar, karadaki ilk aşamada ortaya çıkan ölümcül sıcaklıktan büyük ölçüde korundu. Ancak felaket onlar için daha uzun süren ikinci bir evreye dönüştü. Atmosfere yayılan dev toz bulutları yıllarca, hatta on yıllarca Güneş ışığını engelledi. Ortaya çıkan uzun süreli karanlık ve soğuma, nükleer kış benzeri koşullar oluşturdu. Güneş ışığına bağımlı olan fitoplanktonların büyük ölçüde yok olmasıyla birlikte deniz besin zincirinin temeli çöktü. Böylece okyanuslardaki kitlesel yok oluş karadakinden çok daha yavaş gerçekleşti. İki Aşamalı Yok Oluş Senaryosu Araştırmacılar, Chicxulub felaketinin iki farklı aşamada yaşandığını öne sürüyor: Karada: Canlıların büyük bölümü ilk saatler içinde aşırı sıcaklık ve küresel yangınlar nedeniyle anında yok oldu. Denizlerde: Canlılar uzun yıllar süren karanlık, soğuma ve besin zincirinin çökmesi sonucu zamanla yaşamını yitirdi. Bilim insanları bu iki aşamalı senaryoyu doğrulayabilecek en güçlü kanıtın, çarpışmanın ardından tüm dünyada meydana geldiği düşünülen dev yangınların bıraktığı küresel kül tabakalarının bulunması olacağını belirtiyor. Eğer bu izler doğrulanırsa, dinozorların ve birçok kara canlısının sonunun düşünüldüğünden çok daha ani gerçekleştiğine ilişkin kesin kanıtlar elde edilmiş olacak.