Prof. Dr. Ali Murat Kırık'tan dijital platformlardaki sınırsızlığa tepki: Kendi kurallarını kendileri belirliyorlar

Yerli ve milli medya ilgili kurumlar tarafından sıkı bir denetime tabi tutulurken, yabancı dijital platformlar denetimsizlikten aldıkları güçle aile yapımızı hedef alıyor, kültürel değerlerimizi hiçe sayıyor. Suç örgütlerine alan açan Instagram, TikTok ve Telegram ‘abonelik sistemi’ ile de gençleri teşhirciliğe davet ediyor. Sabah.com.tr’nin sorularını yanıtlayan Prof. Dr. Ali Murat Kırık, televizyonların RTÜK tarafından sıkı kurallarla denetlenirken, milyonlarca kullanıcıya ulaşan dijital platformların küresel yapıları ve ücretli abonelik sistemleri gerekçe göstererek büyük ölçüde kendi kurallarını kendileri belirlediğini ifade etti. İngiltere'de Ofcom'un Çevrim İçi Güvenlik Yasası'na dikkat çeken Ali Murat Kırık, dijital platformlara sıkı denetim uygulandığını belirterek, "Ofcom dijital platformlardaki yapımları geleneksel televizyon kanallarıyla aynı kurallara tabi tutuyor ve ceza kesiyor." dedi.

Dijital platformlar, günümüzde artık birer milli güvenlik sorunu olarak adlandırılıyor. Başta AB olmak üzere diğer ülkeler internetteki tek taraflı fırtınaya karşı tedbir almaya çalışırken söz konusu platformlar, özellikle 'denetimsizlikleri' nedeniyle sıklıkla eleştiriliyor. Instagram, TikTok ve Telegram gibi uygulamalar hem gençleri teşhirciliğe teşvik ediyor hem de suç örgütlerine alan açıyor.

SOSYAL YAPIMIZI HEDEF ALAN İÇERİKLERE 'DESTEK' ÇIKIYOR

Yerli ve milli medyanın yanı sıra tamamen kontrolsüz olan bu platformlar, yetişkinleri, gençleri hatta çocukları tehdit ediyor. Yerel medyada tüm içerikler RTÜK denetimine tabi olurken, dijital platformlar Türkiye'nin ahlaki ve sosyal yapısını hedef alan içeriklere açık açık 'destek' çıkıyor.

KOLAY KAZANÇ ADI ALTINDA MÜSTEHCENLİĞE DAVETİYE!

Son dönemde sosyal medya platformlarında popüler olan abonelik sistemi ise 'kolay kazanç' adı altında müstehcenliğe davetiye çıkartıyor. Özellikle sosyal medya fenomenleri görünürlük adı altında 'abonelik' sistemine kayıt olan takipçilere 'içerik' satıyor.

Sosyal medya mecralarının yanı sıra Netflix, Disney+ ve Amazon Prime Video gibi dijital platformlarda yayınlanan dizi ve filmler de ülkemizin dini değerlerini ve toplumsal hassasiyetini hedef alıyor. Bu platformlarda yayınlanan içeriklerde özellikle eş cinsellik parlatılırken, örnek aile yapısı bilinçli olarak değersizleştiriliyor. Özellikle gençler tarafından yakından takip edilen bu platformlara yapılan denetimler de kimi zaman yetersiz kalıyor. Dizilerdeki müstehcen sahneler çocukların ve gençlerin kolaylıkla eriştiği sosyal medya mecralarında hızla yayılıyor.

AB NASIL TEDBİRLER ALIYOR? EN DİKKAT ÇEKEN ÖRNEK İNGİLTERE

İngiltere'nin RTÜK'ü olarak bilinen medya denetleyicisi Ofcom son dönemde Netflix, Disney+ ve Amazon Prime Video gibi dijital yayın platformlarına karşı aldığı tedbirlerle dikkat çekiyor. Ofcom dijital platformlardaki yapımları geleneksel televizyon kanallarıyla aynı kurallara tabi tutuyor ve ceza kesiyor.

Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Görsel İletişim Tasarımı Anabilim Dalı Başkanı ve Adli Bilişim Uzmanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık, dijital platformlara yönelik alınan tedbirler ve yerli ve milli medyamızın dijital platformların işgalinden kurtarmak için hangi adımların izlenmesi gerektiğine dair Sabah.com.tr'ye önemli değerlendirmelerde bulundu.

"PLATFORMLAR KENDİ KURALLARINI KENDİLERİ BELİRLİYOR"

Bilişim Teknolojileri Uzmanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık dijital platformlardaki denetim seviyesiyle ilgili kritik açıklamalarda bulundu. Prof. Dr. Ali Murat Kırık alınan tedbirler ve atılan adımlar ile ilgili konuşarak, "Özellikle çocukların korunması, yasa dışı içeriklerin kaldırılması, algoritmaların şeffaflığı ve kişisel verilerin işlenmesi konusunda önemli boşluklar bulunuyor. Platformlar çoğu zaman kendi kurallarını kendileri belirliyor, kamu otoriteleri ise çoğunlukla sorun ortaya çıktıktan sonra harekete geçiyor. Oysa dijital dünya artık günlük hayatın ayrılmaz bir parçası haline geldi. Bu nedenle sadece içerik kaldırmaya odaklanan değil, algoritmaları, reklam sistemlerini, yapay zeka uygulamalarını ve veri kullanımını da kapsayan sürekli ve etkin bir denetim mekanizmasının oluşturulması gerekiyor" ifadelerini kullandı.

"MİLLİ GÜVENLİK SORUNU HALİNE GELEN…"

Bugün bazı dijital platformların gelir modelinin, kullanıcıların daha fazla görünür olmasını sağladığını belirten Ali Murat Kırık, "Özellikle abonelik sistemleri ve canlı yayınlardan elde edilen gelirler, bazı gençleri mahremiyetlerini ticari bir ürüne dönüştürmeye kadar götürebiliyor. Bu nedenle sorun yalnızca bireysel tercihlerle açıklanamaz. Platformların öneri algoritmaları, gelir modelleri ve yaş doğrulama sistemleri de denetlenmelidir. Çocuklar için etkin yaş doğrulama mekanizmaları kurulmalı, abonelik sistemleri bağımsız kurumlar tarafından düzenli olarak denetlenmeli, dijital okuryazarlık eğitimleri yaygınlaştırılmalı ve aileler bu konuda bilinçlendirilmelidir. Dijital özgürlük önemlidir ancak çocukların güvenliği ve toplumun geleceği söz konusu olduğunda platformlar da sorumluluk üstlenmek zorundadır." açıklamalarında bulundu.

AVRUPA'DA NASIL TEDBİRLER ALINIYOR?

Öte yandan Avrupa'da dijital platformlara karşı alınan tedbirlere değinen Kırık, "Avrupa son yıllarda dijital platformlara karşı çok daha sert ve kapsamlı bir denetim anlayışını benimsedi. Avrupa Birliği, platformların yasa dışı içerikleri kaldırması, çocukları koruması ve algoritmalarını daha şeffaf hale getirmesi yönünde önemli yükümlülükler getirdi. Bunun yanında İngiltere'de Ofcom, Çevrim İçi Güvenlik Yasası kapsamında dijital platformları doğrudan denetleyen en önemli kurumlardan biri haline geldi. Ofcom; özellikle çocukların zararlı içeriklerden korunması, yaş doğrulama sistemlerinin etkin şekilde uygulanması, abonelik ve gelir modelleriyle çocukların istismar edilmesinin önlenmesi, yasa dışı içeriklerin hızla kaldırılması ve platformların risk değerlendirmesi yapması gibi konularda ciddi yaptırımlar uyguluyor. Kurallara uymayan platformlar çok yüksek para cezalarıyla karşı karşıya kalabiliyor. Avrupa'nın yaklaşımı, dijital platformların artık sadece teknoloji şirketi değil, toplum güvenliğinden de sorumlu küresel aktörler olduğu anlayışına dayanıyor. Türkiye'nin de benzer şekilde bağımsız ve etkin bir dijital denetim mekanizmasını güçlendirmesi büyük önem taşıyor." şeklinde konuştu.

'ABONELİK SİSTEMİ' VE DENETİM EKSİKLİĞİ

Bilişim Teknolojileri Uzmanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık, özellikle son dönemde oldukça gündeme oturan ve tepkilerin odağında olan 'Abonelik sistemi' konusunda önemli açıklamalarda bulundu. Kırık,"Bugün dijital platformlardaki abonelik sistemlerine yönelik kapsamlı ve doğrudan bir denetim mekanizmasından söz etmek oldukça güç. Daha çok ödeme süreçleri ve tüketici hakları denetlenirken, abonelik sistemi üzerinden hangi içeriklerin teşvik edildiği, gençlerin ekonomik ve psikolojik olarak nasıl etkilendiği ya da mahremiyetin nasıl ticarileştirildiği yeterince incelenmiyor. Oysa abonelik modelleri yalnızca ticari bir sistem değil, aynı zamanda toplumsal etkileri olan bir yapı haline geldi. İngiltere'de Ofcom başta olmak üzere bazı ülkelerde çocuk güvenliği ve yaş doğrulaması konusunda önemli adımlar atıldı. Türkiye'de de abonelik sistemlerinin çocuk hakları, kişisel veriler ve dijital güvenlik açısından özel olarak düzenlenmesi ve bağımsız şekilde denetlenmesi gerekiyor." ifadelerini kullandı.

"DAHA ETKİN VE CAYDIRICI BİR DENETİM MODELİ OLUŞTURULMALI"

Prof. Dr. Ali Murat Kırık, televizyonların sıkı kurallarla denetlenirken, milyonlarca kullanıcıya ulaşan dijital platformların, küresel yapıları ve ücretli abonelik sistemlerini gerekçe göstererek büyük ölçüde kendi kurallarını kendileri belirlediğine dikkat çekti ve şu ifadeleri kullandı:

"Oysa bir platformun uluslararası olması ya da içerik için ücret alması, denetlenmeyeceği anlamına gelmemelidir. İngiltere'de Ofcom'un Çevrim İçi Güvenlik Yasası kapsamında dijital platformlara uyguladığı sıkı denetim bunun en somut örneklerinden biridir. Türkiye'de de ilgili kurumların dijital yayıncılığı da kapsayacak şekilde, çok daha etkin ve caydırıcı bir denetim modeli oluşturulması gerektiğini düşünüyorum."

#İNGİLTERE #NETFLİX #INSTAGRAM #ALİ MURAT KIRIK #TÜRKİYE #DİSNEY #RTÜK #TELEGRAM #AB #TİKTOK